Terug naar het overzicht

(2) De trage verspreiding van precisielandbouw

De verspreiding van precisielandbouw verloopt traag. Slechts een klein aantal innovatoren heeft precisielandbouw omarmt; de rest van de sector wacht af. Hoe kan deze trage verspreiding worden verklaart? En hoe kan precisielandbouw weer in beweging gezet worden?

Door: Bart Bremmer

Precisielandbouw: grote belofte, weinig actie

De belofte van precisielandbouw is groot, maar de toepassing in de praktijk blijft achter, zoals Martijn Buijsse duidelijk maakt in zijn recente blog over precisielandbouw. Kijken we naar de akkerbouw dan zien we een grote groep ondernemers de gebruik maakt van GPS-stuursystemen en rijpaden. Maar er is nog veel meer technologie beschikbaar die goed is voor zowel ondernemer als milieu. Technologie die alleen door een paar voorlopers wordt gebruikt, zo blijkt uit een rapport van Wageningen Environmental Research.

Aangezien de adoptie van precisielandbouw ook van groot maatschappelijk belang is, zouden we graag zien dat meer ondernemers precisielandbouw gaan toepassen. Waarom gebeurt dat niet, en wat is daaraan te doen? In het rapport van de WUR worden een aantal plausibele verklaringen gegeven, maar de antwoorden zijn niet compleet. Daarom gaan we hier nader op deze vragen in aan de hand van de innovatiecurve van Rogers.

Kijken naar precisielandbouw met de Innovatiecurve van Rogers

In zijn boek Diffusion of Innovations maakt Everett Rogers duidelijk hoe innovatie zich verspreid binnen een groep. In 5 stadia ‘adopteren’ 5 verschillende groepen een innovatie. Achtereenvolgens gaat dat om de innovators, early adopters, early majority, late majority en laggards. Hoewel bij elke innovatie een dergelijke adoptiecurve waar te nemen is, verloopt dat niet altijd even soepel. In het geval van precisielandbouw hebben de innovators verschillende technologieën omarmd, maar daarmee lijkt de verspreiding van precisielandbouw tot stilstand gekomen. De overige groepen houden voorlopig vast aan een akkerbouw waarin precisielandbouw een minimale rol speelt. Rogers benoemt 5 eigenschappen van innovaties die verklaren waarom verspreiding van technologie soms langzaam gaat.

5 oorzaken voor de trage verspreiding van precisielandbouw

  1. Relatief voordeel: Precisielandbouw levert een ondernemer grote voordelen op, maar de investeringen zijn groot. Als een ondernemer wacht totdat een grotere groep precisielandbouw omarmt, zullen zijn investeringskosten dalen en loopt hij minder kans op ‘kinderziektes’.
  2. Compatibiliteit: Als je het bedrijf als een puzzel ziet, wordt duidelijk hoe moeilijk het is om nieuwe technologie in het bedrijf te passen. Overstappen op precisielandbouw betekent een verandering in arbeid, machines en gereedschappen, kennis, netwerken van adviseurs en dienstverleners, etc.
  3. Complexiteit: Daar komt bij dat de ondernemer vaak het overzicht niet heeft. In het geval van precisielandbouw is moeilijk in te schatten hoe het eindbeeld eruit komt te zien, hoe het proces daar naartoe zal verlopen, welke risico’s de ondernemer daarbij loopt. En als een keuze te complex wordt kiezen ondernemers voor de ‘standaardwaarde’; dat is hier: de bestaande situatie behouden. Ondernemers die nu al precisielandbouw toepassen die hebben hier geen last van. Zij zijn innovatief; dat zit in hun systeem. De groep die nog moet volgen heeft veel meer structuur en zekerheden nodig.
  4. Mogelijkheid tot uitproberen: Het zou ideaal voor de ondernemer zijn wanneer hij precisielandbouw stapje voor stapje in zijn bedrijf kon invoeren. Daarmee worden investeringen en risico’s gespreid, en tegelijkertijd kan de ondernemer ontdekken hoe precisielandbouw in zijn bedrijf past. Voor veel technologie geldt echter: alles of niets. Door de aard van de technologie en de investeringen kun je niet ‘een beetje’ precisielandbouw toepassen.
  5. Zichtbaarheid: Hoewel het al op enkele bedrijven en proeflocatie wordt toegepast, is het voor ondernemers nog niet erg zichtbaar. Ondernemers moeten laagdrempelig en regelmatig met precisielandbouw in aanraking komen, om een idee te krijgen wat het voor hun bedrijf kan betekenen.

 

De verspreiding van precisielandbouw versnellen

Op basis van de bovenstaande 5 punten, kunnen verschillende acties geformuleerd worden om de verspreiding van precisielandbouw te versnellen:

  • Het is belangrijk dat bestaande technologie zichtbaar, toegankelijk en tastbaar wordt voor ondernemers. Het feit dat onderzoekers en pionierende ondernemers bezig zijn met precisielandbouw is niet voldoende. De toegang tot de technologie moet laagdrempelig zijn. En ondernemers moeten niet alleen op de hoogte gebracht worden van de eindresultaten, maar ook van het proces wat daartoe heeft geleid. Proeftuinen zoals in het rapport van de WUR voorgesteld zijn een goed idee, maar het effect van proeftuinen is sterk afhankelijk van hoe je die opzet en op welke manier je ze toegankelijk maakt.
  • Om een de adoptie van precisielandbouw op gang te brengen helpt het wanneer het relatieve voordeel wordt vergroot. Dat kan door subsidies, rentekorting, belastingvoordeel, mogelijkheid tot deelname aan projecten.
  • Ondernemers hebben houvast nodig: een toekomstbeeld van waar de landbouw naar toe beweegt, en welke rol precisielandbouw daarin speelt. Dit moet niet alleen zicht geven op de keuzes waar zij in de toekomst voor staan; het moet ook zo snel mogelijk duidelijk worden hoe de regelgeving zich op de lange termijn gaat ontwikkelen.
  • Een grote groep ondernemers is heel geïnteresseerd in precisielandbouw, maar zet toch geen stap voorwaarts. Waarom dat precies is, is onvoldoende duidelijk. Wanneer hier meer inzicht in komt, is betere ondersteuning mogelijk.
  • Elke verandering kent zijn eigen leiders. Meestal zijn dit niet de innovatoren: die lopen het liefst zo ver mogelijk voor de troepen uit, zonder de rest op sleeptouw te nemen. Het kunnen ondernemers zijn, marktpartijen, dienstverleners, adviseurs, onderzoekers. Het is van belang om de ‘leiders’ of ‘change agents’ te identificeren voor precisielandbouw, om hen vervolgens de ruimte te geven hun rol te spelen.

4 reacties op “(2) De trage verspreiding van precisielandbouw”

  1. Herman Krebbers schreef:

    Ik herken de problematiek. Uit reacties van telers de afgelopen tijd en bijeenkomsten over dit probleem, maak ik op dat veel telers nog niet direct het voordeel zien van smart farming en het idee hebben dat het moeilijk is, de techniek nog niet betrouwbaar en veel leertijd vraagt. Er is echter snel vooruitgang geboekt en er is als wel veel mogelijk. Demonstratie dat je al gemakkelijk klein kunt beginnen en met training en coaching er laagdrempelig mee kennis kunt maken en de potentie voor eigen bedrijf te verkennen, zou deze drempel kunnen helpen te slechten. Ondersteuning in POP3 projecten training en demonstratie zou daarbij een mooie opstap kunnen zijn. Maar helaas zijn aanvragen daarvoor deze zomer afgewezen. Wie heeft interesse een nieuwe poging te wagen met elkaar?

  2. Het is nog totaal onduidelijk wat precisie landbouw gaat opbrengen voor ons als landbouwondernemers.
    Als er minder kunstmest en bestrijdingsmiddelen worden aangewend is dat zondermeer goed.
    Als dit leidt tot lagere contractprijzen, is dat NIET goed.
    De laatste 30 jr hebben efficiëntie ALTIJD geleid tot ( relatief) lagere prijzen.
    Dat bleek ook uit de meeting van ZLTO met aard. teler van den Borne ( de grote voorloper met precisie lb) dat een efficiëntie toename van 1% per jaar ten goede komt aan de verwerkende industrie. Maw, de contractprijs blijft gelijk, kosten voor teler stijgen, maar precisie landbouw compenseert, teler boert er niet op vooruit, verwerker en maatschappij wel.
    We zien ook dat verwerkers en retail zich via (verplichte) precisie lb zich willen ‘green washen’
    Bovendien is de gemiddelde leeftijd van ondernemers 55 jr of meer. Twee derde of meer gaan er mee stoppen. Die liggen niet meer wakker van innovaties.

    • Bart Bremmer schreef:

      Beste Francois,
      Dank voor je reactie! Ik herken je punt dat het vaak vooral de andere ketenpartijen zijn die profiteren van dit soort innovaties, terwijl de agrarisch ondernemer opdraait voor een groot deel van de kosten. Tegelijkertijd denk ik dat niet meedoen aan een dergelijke ontwikkeling voor ondernemers ook geen optie is. Op een gegeven moment wordt je ingehaald door ondernemers die wél innoveren, en die dus efficiënter en duurzamer kunnen produceren. Die strijd ga je niet winnen.
      De opgave voor de sector (en in mijn ogen deels ook voor de overheid) is hoe je een ontwikkeling als precisielandbouw kunt integreren op een manier dat ook óók de agrarisch ondernemer daarvan profiteert.

      Vriendelijke groet,

      Bart Bremmer

Geef een reactie